«دایاسپورا، مقدمه‌ای بسیار کوتاه» از سلسه کتاب‌های دیاران به زودی منتشر می‌شود

رزگار سلیمی | ۲۵ آبان ۱۴۰۱ | اسلایدر | ۰ دیدگاه

دایاسپورا

«دایاسپورا: مقدمه‌­ای بسیار کوتاه» کتاب جدیدی است که توسط انجمن دیاران در آستانه عرضه به بازار نشر کشور است. کتاب فوق نوشته کوین کنی، استاد رشته تاریخ و مطالعات ایرلند دانشگاه نیویورک است. مسعود آقایی ساداتی و پیمان حقیقت­‌طلب این کتاب را به فارسی برگردانده‌­اند. این کتاب به موضوع بسیار مهمی در حوزه مطالعات مهاجرت تحت عنوان «دایاسپورا» می‌­پردازد.

سازمان بین‌­المللی مهاجرت دایاسپورا را شامل مهاجران یا نوادگان مهاجرانی می‌داند که هویت و احساس تعلق آن‌ها براساس تجربه و پیشینه مهاجرت آن­ها شکل گرفته است. امروزه اهمیت گروه‌­های دایاسپورا در کشورهای مقصد و مبدا مهاجران بسیار قابل توجه است. در این راستا هم از نظر علمی و هم از نظر سیاست­‌گذاری، توجهات به این گروه در حال افزایش است. این در حالی است که در ایران هم­چنان دایاسپورا برای محققان و سیاست­‌گذاران ما مساله‌­ای حاشیه‌­ای است.

کوین کنی نویسنده کتاب حاضر ازجمله متفکران مطرح در حوزه مطالعات دایاسپورا است. گرچه تاکنون در ایران کتابی از وی چاپ نشده اما در محافل آکادمیک بین‌­المللی نویسند­ه‌­ای شناخته شده است. کنی مقالات و آثار متعددی در زمینه دایاسپورای ایرلندی­‌ها و دیگر دایاسپوراهای مشهور جهانی نوشته است. ازجمله کتاب «ایجاد حس مولی مگوایر» که در سال ۱۹۹۸ منتشر شده است. کتاب «دایاسپورا: مقدمه‌­ای بسیار کوتاه» یکی از آخرین آثار وی است که در سال ۲۰۱۳ در قالب مجموعه کتاب­‌های مختصر و مفید دانشگاه آکسفورد چاپ شد. کتاب فوق متشکل از ۶ فصل است. نویسنده می‌­کوشد قدم به قدم خواننده را با مفهوم دایاسپورا، سیر تاریخی آن و اهمیت آن در جهان کنونی آشنا نماید.

مفهوم دایاسپورا:

فصل اول با عنوان «دایاسپورا چیست؟» سعی می­‌کند ریشه­‌های مفهوم دایاسپورا و معانی و برداشت­های مختلف از آن را بیان نماید. در گذشته دایاسپورا موضوعی خاص جامعه یهودیان بود اما به‌مرور این مفهوم به سایر فرهنگ­‌ها نیز تسری پیدا کرد. کنی معتقد است امروزه آن­‌چنان کاربرد مفهوم دایاسپورا در فضاهای سیاسی، آکادمیک و مطبوعات گسترش یافته که ارائه تعریف دقیقی از این مفهوم دشوار است. از نظر وی، هر مهاجرت و هر گروهی از مهاجران دایاسپورا نیستند. زمانی می‌­توان از اصطلاح دایاسپورا استفاده نمود که سه شرط زیر اتفاق بیفتند: ۱. مهاجرت غیراختیاری باشد. ۲. شبکه‌­ای ارتباطی بین مهاجران حاضر در سرزمین‌­های مختلف با سرزمین مبدأ مشترک حول مفهوم بازگشت شکل بگیرد. ۳. رویای بازگشت به سرزمین مادری در ذهنیت مهاجران وجود داشته باشد.

مهاجرت:

در فصل دوم تحت عنوان «مهاجرت» کوین کنی رابطه بین مهاجرت و شکل­‌گیری دایاسپوراها را واکاوی ­می­‌نماید. در این راستا نویسنده برای شرح چگونگی شکل­‌گیری دایاسپوراها، تاریخچه‌­ای مختصر از مهاجرت‌­های دوران باستان، یهودی­‌ها، آفریقایی­‌ها، ایرلندی­‌ها و آسیایی­‌ها بیان می­‌کند. وی بر این باور است که دایاسپورا مفهومی مناسب برای شناخت­ تفاوت‌های گروه­‌های مختلف مهاجران است. چراکه با کمک این مفهوم می‌­توانیم ویژگی‌­های خاصی از دنیایی را که مهاجرت خلق می­‌کند، درک کنیم.

ارتباطات:

فصل سوم با نام «ارتباطات» می­‌کوشد فرایندها و شیوه‌­های شکل­‌گیری ارتباطات بین جمعیت‌­های مهاجر در کشورهای مقصد را بررسی نماید. نویسنده معتقد است وقتی مهاجرین در محل زندگی جدید خود ساکن می‌­شدند شروع به ایجاد شبکه­‌های جدیدی در میان خودشان، با مردم وطن خود، با اهالی کشور میزبان و با مردم هم‌­وطن­شان که ساکن کشورهای دیگر هستند، می‌­کنند. این شبکه‌­های ارتباطی سبب برساخت هویت دایاسپورایی در مهاجران می­‌گردد. این ارتباطات ممکن است یک رابطه خطی یا چندقطبی باشد که مهاجرانی را که وطن مشترکی دارند، با هم متحد کرده و به یک شبکه جهانی تبدیل می­‌کند.

بازگشت:

عنوان فصل چهارم هم «بازگشت» است که به بعد سوم مفهوم دایاسپورا می­‌پردازد. کنی اظهار می­‌دارد که تقریباً هر گونه از دایاسپورا به‌نوعی دربردارنده مفهوم بازگشت به خانه است. اساساً میل به بازگشت به وطن است که دایاسپوراها را زنده نگه می­‌دارد. نویسنده بخش زیادی از فصل حاضر را به بررسی بازگشت یهودیان صهیونیست به فلسطین اختصاص می‌­دهد که مهم­ترین و بزرگ­ترین بازگشت جوامع دایاسپورایی بوده است. بازگشت یهودیان، نزاعی بی­‌پایان بین اسرائیلی‌­ها و فلسطینی‌­ها به همراه داشت و به شکل‌­گیری دایاسپورای جدیدی در دنیا در میان فلسطینیان آواره منتهی شد که تا به امروز نیز به عنوانی یکی از مهم­ترین چالش‌­های بین‌­المللی شناخته می‌­شود. البته کوین کنی بیان می­‌کند که میل و امکان بازگشت به وطن برای جوامع دایاسپورایی مختلف متفاوت است.

دایاسپورا؛ یک مفهوم جهانی:

فصل پنجم «یک مفهوم جهانی» نام دارد که گسترش مفهوم دایاسپورا در دوران جهانی­‌سازی می­‌پردازد. کنی معتقد است ریشه این رواج به رشد یک سری از عوامل بعد از جنگ جهانی دوم بازمی‌­گردد مانند از بین رفتن استعمار، استقلال کشورهای جدید، مهاجران مجدد و پناهندگان. در دوران جدید کشورهای مختلف به سمت ایجاد روابط با اتباع کشور خود در خارج سوق پیدا کرده‌­اند. بدین منظور حمایت‌­های و برنامه­‌های خاصی در ابعاد گوناگون اقتصادی، اجتماعی و سیاسی پیش­‌بینی کرده­‌اند. این فصل تلاش می‌­کند با بررسی این موضوعات دایاسپورا را در عصر کنونی تحلیل نماید.

آینده دایاسپورا:

در فصل ششم نیز تحت عنوان «آینده دایاسپورا» کنی تلاش می­‌کند جمع‌­بندی از مطالب کتاب ارائه دهد و به کاربردهای مختلف مفهوم دایاسپورا برای توصیف مهاجران در هزاره جدید می‌­پردازد. همچنین ظرفیت‌­های و امکانات این مفهوم را برای توصیف مهاجرت‌­های آتی در جهان و نقش مهم آن در آینده جوامع مهاجرفرست و مهاجرپذیر را بیان می‌کند.

این کتاب شرح مختصر اما بسیار مفیدی از مفهوم دایاسپورا ارائه می‌­نماید. همچنین با ارجاع به دایاسپوراهای مشهوری مانند دایاسپورای یهودیان، ایرلندی­ها، آفریقایی­ها، ارمنی­ها، هندی­ها و غیره، اهمیت روزافزون دایاسپورا در دوران کنونی و ابعاد و کاردکردهای گوناگون آن را بیان می‌­کند.

اهمیت دایاسپورا برای ما:

توجه سیاسی و پژوهشی به موضوع دایاسپورا برای ایران نیز واجد اهمیت فراوان است چراکه امروزه چند میلیون ایرانی در کشورهای خارجی زندگی می­‌کنند و بیش از چهار و نیم میلیون تبعه خارجی نیز در ایران سکونت دارند. لذا ضروری است برای فهم زیست ایرانیان خارج از کشور و نیز مهاجران ساکن در ایران، به­‌خصوص مهاجران افغانستانی، و سیاست‌گذاری کارآمدتر در قبال این گروه‌­ها، به ظرفیت­‌ها و کاربردهای مفهوم دایاسپورا توجه جدی نمود. بدون شک کتاب حاضر می­‌تواند در این راستا نقش مفیدی ایفا نماید.

همچنین مطالعات دایاسپورا یک حوزه تحقیقاتی بین‌­رشته‌­ای است. لذا این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های مختلفی مانند علوم اجتماعی، علوم سیاسی، حقوق، تاریخ و غیره مفید است. بی­‌شک در دوران کنونی که برخی با توجه به اهمیت یافتن مضاعف مهاجرت‌­های بین­‌المللی، از آن با عنوان «عصر دایاسپورا» نام می­‌برند، مطالعه کتاب «دایاسپورا: مقدمه‌­ای بسیار کوتاه» که در بازار کتاب ایران در نوع خود کم‌نظیر است، بسیار مثمر ثمر است. مضافاً بر این که نثر ساده و منسجم نویسنده و ترجمه سلیس و روان مترجمان یعنی آقایان مسعود آقایی ساداتی و پیمان حقیقت­‌طلب بر جذابیت کتاب دوچندان افزوده است.

این کتاب به‌زودی توسط انتشارات میراث اهل قلم و در شمارگان ۵۰۰ عدد به بازار نشر ایران عرضه می‌­گردد. امید است این کتاب مورد توجه مخاطبان فهیم قرار گیرد.

دایاسپورا


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

0 دیدگاه
    بازگشت به بالا