مسیری که با هم طی کردیم (اصلاح قانون تابعیت فرزندان مادر ایرانی-۳)

دیاران | ۲۶ آبان ۱۳۹۹ | تابعیت فرزندان مادر ایرانی | ۴ دیدگاه

تابعیت افراد مادر ایرانی

لایحه اصلاح قانون اعطای تابعیت به فرزندان حاصل از ازدواج زن ایرانی با مرد غیر ایرانی، طی چند سال اخیر مخالفین و موافقین فراوانی داشت. در این نوشته می‌کوشیم با بررسی تلاش‌ها و اقدامات صورت گرفته در این مدت، نگاهی داشته باشیم بر مسیری که همه با هم طی کردیم. از آنجا که این مسیر سخت و طولانی و پرپیچ و خم بود، در بخش نخست به تصویب لایحه در هیئت دولت و در بخش دوم به قانونی شدن آن در مجلس می‌پردازیم. در بخش سوم نیز به فراز و فرودها تا اجرای این قانون می‌پردازیم.

رفت و برگشت چندباره به شورای نگهبان و سرانجام تأیید قانون تابعیت افراد مادر ایرانی

پس از تصویب لایحه در مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان دو بار متن لایحه را مورد ایراد قرار می‌دهد. جزئیات این رفت‌وبرگشت‌ها در متن تابعیت افراد مادر ایرانی- پدر غیرایرانی در یک سال اخیر تشریح شده است. قانون در تابستان سال ۱۳۹۸ بین شورای نگهبان و مجلس در حال رفت و برگشت بود. بسیاری پیگیر آن بودند که مبادا این قانون به سرانجام نرسد.

سرانجام شورای نگهبان در ۱۱ مهر ۱۳۹۸ عدم مغایرت با قانون اساسی و شرع را اعلام کردند. متنی که سرانجام آن را به عنوان قانون برای اجرا به قوه‌ی مجریه فرستادند بدین شرح بود:

متن قانون اصلاح قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیرایرانی

براساس ماده واحده این لایحه؛ فرزندان حاصل از ازدواج شرعی زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی که قبل یا بعد از تصویب این قانون متولد شده یا می شوند قبل از رسیدن به سن ۱۸ سال تمام شمسی به درخواست مادر ایرانی در صورت نداشتن مشکل امنیتی (به تشخیص وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) به تابعیت ایران در می آیند. فرزندان مذکور پس از رسیدن به سن ۱۸ سال تمام شمسی در صورت عدم تقاضای مادر ایرانی می توانند تابعیت ایرانی را تقاضا کنند که در صورت نداشتن مشکل امنیتی (به تشخیص وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) به تابعیت ایران پذیرفته می شوند.

پاسخ به استعلام امنیتی باید حداکثر ظرف مدت ۳ ماه انجام شود و نیروی انتظامی نیز مکلف است نسبت به صدور پروانه اقامت برای پدر غیرایرانی در صورت نداشتن مشکل امنیتی (به تشخیص وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) اقدام کند.

 

تبصره ۱- در صورتی که پدر و یا مادر متقاضی در قید حیات نبوده و یا در دسترس نباشند، در صورت ابهام در احراز نسب متقاضی احراز نسب با دادگاه صالح می باشد.

 

تبصره ۲- افراد فاقد تابعیتی که خود و حداقل یکی از والدینشان در ایران متولد شده باشد، می توانند پس از رسیدن به سن ۱۸ سال تمام شمسی تابعیت ایرانی را تقاضا کنند که در صورت نداشتن سوء پیشینه کیفری و نیز نداشتن مشکل امنیتی (به تشخیص وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) به تابعیت ایران پذیرفته می شوند.

 

بازتاب‌ها در رسانه‌ها

این خبر موجی از خوشحالی را در میان مخاطبان قانون و جامعه به راه انداخت. تا جایی که تیتر یک بعضی از روزنامه‌ها بدین موضوع اختصاص یافت:

تابعیت فرزندان مادر ایرانی

در ۱۵ مهر ماه سال ۱۳۹۸ رئیس‌جمهور روحانی متن قانون را برای اجرا به دولت ابلاغ کرد. سخنگوی دولت نیز این خبر را در حساب توئیتر خود بازتاب داد.

تابعیت افراد مادر ایرانی اعطای تابعیت

در کشاکش آیین‌نامه‌ی اجرایی

اما مدت زمانی که برای اجرای قانون در دولت سپری شد از مدت زمان تصویب قانون در مجلس هم فراتر رفت.

مبهم بودن شیوه‌نامه‌ی اجرای قانون تابعیت نکته‌ای بود که بسیاری از کارمندان قسمت صف دستگاه‌های مختلف به آن اشاره می‌کردند. آن‌ها بر این تأکید می‌کردند که تا این قانون دارای آیین‌نامه نشود نمی‌توانند آن را اجرا کنند.

لزوم نگارش آیین‌نامه‌ی اجرایی در اسرع وقت باید گوشزد می‌شد.

گزارش‌های متعددی در روزنامه‌‌ها و رسانه‌های مختلف منتشر شدند. کی‌ شناسنامه می‌دهند؟، فرزندان مادر ایرانی همچنان بلاتکلیف،  نقطه‌چین‌های بی‌هویت،   هم‌چنان به دنبال هویت،  فعلا شناسنامه نمی‌دهیم و… نمونه‌هایی از این گزارش‌ها بودند.

تابعیت افراد مادر ایرانی هویت مهاجران

اعتراض نمایندگان مجلس به اجرا نشدن قانون

در بهمن ماه سال ۱۳۹۸ سید امیرحسین قاضی‌زاده در توئیتی به تأخیر دولت در اجرای قانون تابعیت فرزندان مادر ایرانی اعتراض کرد:

تابعیت افراد مادر ایرانی شناسنامه مادر ایرانی ها

محمد کاظمی نایب رئیس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس نیز در گفت‌وگو با خبرگزاری مجلس به عدم اجرای قانون اعتراض کرد و گفت که وزارت کشور باید پاسخگو باشد.

حجت‌الاسلام حسن نوروزی نیز قول پیگیری اجرای قانون از طریق ماده ۲۳۴ را داد.

پروانه مافی نیز از عدم اجرای قانون بعد از ۵ ماه انتقاد کرد.

طیبه سیاوشی نیز در نامه‌ای به رئیس‌جمهور خواستار اجرای قانون شد.

تابعیت افراد مادر ایرانی و پدر غیر ایرانی

موج توئیتری در اعتراض به عدم اجرای قانون

در بهمن ماه ۱۳۹۸ بسیاری از فعالین مدنی و روزنامه‌نگاران در حساب‌های توئیتری خود به عدم اجرای قانون اعتراض کردند. آن‌ها موجی توئیتری پیرامون این موضوع به راه انداختند.

تابعیت افراد مادر ایرانی فعالین اجتماعی

 

معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری و تدوین آیین‌نامه

پس از اعتراضات به عدم اجرای قانون، لعیا جنیدی معاونت حقوقی ریاست جمهوری به ابهاماتی که متن قانون دارد اشاره کرد. او از آمادگی متن آیین‌نامه‌ی اجرایی قانون و ارائه‌ی آن به هیئت دولت خبر داد.

تابعیت افراد مادر ایرانی لعیا جنیدی تابعیت

داستان دو فرزند مادر ایرانی در برنامه‌ی «مثل ماه»

ویژه‌برنامه‌ی افطار شبکه‌ی سه سیما در سال ۱۳۹۹، « مثل ماه » نام داشت. برنامه‌ای که آن را جایگزین برنامه‌ی «ماه عسل» کرده بودند. اما همان سبک و سیاق را داشت. رسالت بوذری مجری این برنامه بود. او در برنامه‌ی روز ۱۶ اردیبهشت از دو فرزند مادر ایرانی- پدر غیرایرانی دعوت کرد تا به روایت داستان زندگی خود بپردازند… فهیمه علیزاده دختر مادر ایرانی‌ای بود که علی‌رغم تمام مشکلات توانسته بود به مقام پزشکی برسد. محسن رضایی نیز مادر ایرانی‌ای بود که به المپیک رسیده بود…

تابعیت افراد مادر ایرانی برنامه مثل ماه فرزندان مادر ایرانی مهاجران افغانستانی

تصویب آیین‌نامه‌ی اجرایی در هیئت دولت

بالاخره پس از ۷ ماه انتظار آیین‌نامه‌ی اجرایی قانون تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی در هیئت دولت تصویب شد.

علی ربیعی، سخنگوی دولت خبر تصویب را با این متن در صفحه‌ی اینستاگرام خود بازتاب داد:

«روز عید فطر به‌طور اتفاقی برخی از دایرکت‌های صفحه اینستاگرامم را مرور می‌کردم. مهدخت یک بانوی ایرانی با همسری غیرایرانی و ظاهرا دارای فرزندان دختر است. به قدری نوشته این بانوی ایرانی، زیبا و تأثیرگذار بود که دریغم آمد با شما به اشتراک نگذارم: «… ‌مطمئن باشید فرزندانی به جامعه‌ ایرانی تحویل خواهم داد که باعث افتخار نام ایران و ایرانی باشند»…»…

این قانون در ۱۳ خرداد ۱۳۹۹ به وزارتخانه‌های کشور، امور خارجه و اطلاعات ابلاغ شد.

روایت‌های مادران ایرانی از رنج‌هایشان در دولت

در روز ۲۵ خرداد علی ربیعی به همران مدیرکل اداره مهاجرین خارجی وزارت کشور، مدیر کل اداره تابعیت وزارت امور خارجه و معاونت رفاه وزارت کار جلسه‌ای با تعدادی از مادران ایرانی دارای همسر خارجی برگزار کرد. در این جلسه تعدادی از مادران ایرانی به نمایندگی از مادران ایرانی در سراسر کشور گوشه‌هایی از مشکلات خود را روایت کردند. علی ریعی از اداره اتباع و وزارت امور خارجه تسریع در اجرای قانون بر اساس آیین‌نامه را قول گرفت.

تابعیت افراد مادر ایرانی مادران ایرانی جلسه با ربیعی

شروع پیش‌ثبت‌نام الکترونیکی

استان اصفهان با ایجاد درگاهی در اوایل تیرماه شروع به پیش‌ثبت‌نام متقاضیان شناسنامه‌ی دارای مادر ایرانی کرد. به تدریج تا پایان مرداد ماه کلیه‌ی استان‌ها امکان پیش ثبت‌نام الکترونیکی را که با توجه به وضعیت کرونا در کشور ضروری بود اجرایی کردند.

تابعیت افراد مادر ایرانی ثبت نام فرزندان مادر ایرانی

و سرانجام صدور اولین شناسنامه و تحقق تابعیت افراد مادر ایرانی

سرانجام در روز یکشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۹ منصور حاجی، مدیر کل اداره اتباع و مهاجرین خارجی استان تهران از صدور نخستین شناسنامه بر اساس قانون تابعیت فرزندان مادر ایرانی پدر غیرایرانی خبر داد. ریحانه دختر ۱۲ ساله‌ی مادر ایرانی- پدر عراقی‌ای بود که صاحب اولین شناسنامه بر اساس قانون جدید شد…

تابعیت افراد مادر ایرانی و اولین شناسنامه

صدور نخستین شناسنامه برای فرزند مادر ایرانی و پدر خارجی همزمان با روزهای آکنده از بحرانی که کشور به‌دلیل شیوع کرونا می‌گذراند، خبری است گویای آن‌که سرانجام در دولتی که وعده‌های فراوانی برای تحقق مطالبات زنان داده بود، وعده‌ای به سرانجام رسیده و فعالان حوزه زنان و کنشگران مدنی در آخرین سال دولت دوازدهم به ثمر نشستن بخشی از تلاش‌های سالیان را به چشم دیدند.
از زمان تصویب قانون اعطای تابعیت به فرزندان دارای مادر ایرانی و پدر خارجی ۱۸هزار و ۳۰۰ نفر از افراد متقاضی دریافت شناسنامه در سایت اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی استانداری تهران و وزارت کشور ثبت‌نام کردند. از تعداد افرادی که در سایت یادشده ثبت‌نام کرده‌اند، یک‌هزار و ۵۱ پرونده برای صدور شناسنامه ایرانی تشکیل و در حال انجام مراحل اجرایی بوده. یک‌هزار و ۴۰۰ پرونده نیز در دست اقدام است.


قسمت‌های پیشین اقدامات دیاران برای تحقق تابعیت افراد مادر ایرانی:

مسیری که با هم طی کردیم – قسمت اول

مسیری که با هم طی کردیم – قسمت دوم

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

4 دیدگاه
بازگشت به بالا