تحصیل کودکان مهاجر در ایران

دیاران | ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ | اسلایدر | ۰ دیدگاه

تحصیل کودکان مهاجر پس از امنیت یکی از دغدغه‌های همیشگی مهاجران ساکن در ایران از دیرباز تا به امروز بوده است. در عین حال امکان تحصیل کودکان و نوجوانان مهاجر در ایران همواره با فراز و نشیب‌هایی روبه‌رو بوده است. این مسئله همواره تحت تأثیر سیاست‌های مهاجرتی ایران قرار داشته است. در این نوشتار می‌کوشیم تا علاوه بر ارائه‌ی مروری کوتاه بر تاریخچه‌ی تحصیل کودکان مهاجر در ایران، آخرین رویه‌ها و شیوه‌نامه‌های موجود را نیز بررسی کنیم.

وضعیت تحصیل کودکان مهاجر در چند دهه‌ی اخیر در ایران

در طول ۴۰ سال اخیر، همواره سیاست‌های متفاوتی درخصوص نحوه مواجهه با دانش‌آموزان اتباع اعم از پذیرش یا عدم پذیرش آنها، رایگان یا پولی بودن تحصیل آن‌ها، شرایط تحصیل کودکان اتباع به نسبت مسائل اقامتی ایشان و مانند آن، اتخاذ شده است. سیاست‌های پیرامون مسئله تحصیل اتباع همواره متأثر از سیاست‌های کلی دولت درخصوص اتباع افغانستانی (به‌دلیل غلبه تعداد اتباع این کشور نسبت به سایر کشورها در ایران) بوده است.

دهه‌ی ۶۰؛ غلبۀ سیاست‌ درهای باز پیش روی اتباع و تسهیل تحصیل کودکان

در دهه‌ ۶۰، سیاست ایران در قبال مهاجران به‌خصوص مهاجران افغانستانی سیاست درهای باز بود و دانش‌اموزان مهاجر همانند دانش‌آموزان ایرانی حق تحصیل در مدارس دولتی ایران را داشتند.

دهه‌ی ۷۰ و ۸۰؛ غلبه‌ی سیاست بازگشت اتباع و اختلال در تحصیل کودکان

در دهه‌ ۷۰ و پس از پایان جنگ تحمیلی به‌تدریج سیاست رسمی ایران تغییر یافت. در آذر سال ۱۳۷۱ دولت ایران با دولت افغانستان و کمیساریای پناهندگان سازمان ملل متحد قرارداد سه‌ساله‌ای با هدف تسهیل بازگشت مهاجران به کشورشان امضا کرد. در سال ۱۳۷۲ نیز طرح «بازگشت آوارگان افغانی به موطنشان» در شورای عالی امنیت ملی تصویب و توسط وزارت کشور و کمیته‌ هماهنگی امور آوارگان اجرایی شد. در همین راستا دولت یارانه‌های سلامت و آموزش را برای مهاجران و پناهندگان قطع کرد و گروه‌هایی که از سال ۱۳۷۱به ایران آمدند، دیگر از حق تحصیل و درمان رایگان برخوردار نبودند. این مهاجران جدید که بالغ بر ۵۵۰ هزار نفر بودند، مجوزهای موقت دریافت کردند. کودکان این افراد نیز از امکان ‌ثبت‌ نام در مدارس برخوردار نبودند.

یکی از پیامدهای ایجاد این وضعیت برای مهاجران شکل‌گیری مدارس موسوم به خودگردان در ایران بود. مدارس خودگردان به مدارسی اطلاق می‌‌شود که توسط افراد فرهنگی دلسوز با توجه به نیاز و ضرورت آموزش مهاجران افغانستانی در ایران تأسیس و بدون حمایت یا سرپرستی ارگان‌های دولتی و با مدیریت افرادی غالباً غیرحرفه‌‌ای اداره می‌‌شود. عموم مدارس خودگردان در دهه‌ ۷۰ و پس از ایجاد محدودیت‌ها در تحصیل کودکان مهاجر شکل گرفتند.

سیاست ایران در قبال مهاجران در سراسر دهه ۷۰ و ۸۰، براساس مصوبه شورای عالی امنیت ملی‌ مبنی‌بر «بازگشت آوارگان افغانی به موطنشان» در سال ۱۳۷۲ سیاست بازگشت بود و پیرو آن، ‌ثبت‌ نام کودکان مهاجر افغانستانی در مدارس دولتی با محدودیت‌های هرچه بیشتری روبه‌رو می‌شد.

از سال ۱۳۸۳ و براساس آیین‌نامه وزارت کشور فعالیت مدارس خودگردان ممنوع اعلام شد. تحصیل کودکان مهاجر دارای مدرک اقامتی معتبر در مدارس دولتی نیز به‌شرط پرداخت شهریه به‌صورت آزاد میسر بود.

دهۀ ۹۰؛ فرمان رهبری و حق تحصیل کودکان مهاجر در ایران

پس از انتشار فرمان رهبری برای تحصیل کودکان مهاجر افغانستانی در سال ۱۳۹۴، سه تغییر عمده در وضعیت تحصیلی کودکان اتباع به وجود آمد:

رایگان شدن حضور دانش‌آموزان مهاجر در مدارس دولتی ایرانی

امکان تحصیل کودکان مهاجر غیرقانونی و بدون مدرک

تعیین تکلیف مدارس خودگردان

پس از انتشار این فرمان، همه ساله وزارت کشور بخشنامه‌ی ثبت‌نام کودکان مهاجر در مدارس را تدوین می‌نماید و وزارت آموزش و پرورش بر اساس آن اقدام به فراهم آوردن امکانات تحصیل برای کودکان مهاجر می‌کند.

گزارش «تحصیل کودکان مهاجر در ایران چالش های تقنینی، نظارتی و اجرایی و راهکارهای پیشنهادی» شرح کاملی از تاریخچه‌ و جنبه‌های گوناگون تحصیل کودکان مهاجر در ایران را بیان کرده است.

آمار تعداد کودکان مهاجر مشغول به تحصیل در مدارس ایران

آخرین آماری که مرکز امور بین‌الملل و مدارس خارج از کشور وزارت آموزش و پرورش از تعداد دانش‌‌آموزان مهاجر حاضر در مدارس ایران اعلام کرده، به شرح زیر است:

این مرکز در مطلب مربوط به وضعیت دانش‌اموزان اتباع خارجی در ایران اعلام کرده که:

آمارها حاکی از آن است که حدود نیم میلیون نفر (۴۹۷۵۰۸) دانش‌آموز اتباع خارجی در مدارس داخل و خارج از کشورمان مشغول به تحصیل هستند که از این تعداد ۴۷۲۳۸۹ نفر از اتباع کشور افغانستان و بقیه اتباع سایر کشورها هستند که در بیش از ۱۶۶۰ مدرسه و ۱۶۶۰۰ کلاس درس کشور ساماندهی شده و مشغول به تحصیل هستند.

جمهوری اسلامی ایران سالانه بیش از ۲۰ هزار میلیارد ریال جهت تحصیل این دانش آموزان عزیز هزینه پرداخت می نماید. این درحالی است که میزان کمک های سازمان های بین المللی(حدود ۳.۸ درصد) در مقایسه با حجم خدمات متنوع آموزشی و پرورشی جمهوری اسلامی ایران قابل قیاس نبوده است. 

قوانین مرتبط با تحصیل کودکان مهاجر در ایران

در باب اجرای فرمان رهبری مبنی بر حق تحصیل کودکان مهاجر در مدارس ایران، قانون مشخص و مدون و ثابتی وجود ندارد. مرجع اجرای این فرمان همواره شیوه‌نامه‌های ثبت‌نام کودکان مهاجر در مدارس ایران است که همه‌ساله توسط وزارت کشور و اداره‌ی امور اتباع و مهاجرین خارجی به وزارت آموزش و پرورش ابلاغ می‌گردد.

ثبت‌نام کودکان مهاجر در سال تحصیلی ۱۴۰۱-۱۴۰۲

با توجه به درگیری اداره امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور با سرشماری اتباع خارجی تا به امروز همچنان شیوه‌نامه‌ی ثبت‌نام کودکان مهاجر از سوی این اداره منتشر نشده است. با این حال، وزارت آموزش و پرورش دستورالعمل اجرایی ثبت‌نام نوآموزان و دانش‌آموزان در سال تحصیلی ۱۴۰۱-۱۴۰۲ را به مدیران مدارس سراسر کشور ابلاغ کرده کرده است.

در بخش مقررات عمومی این دستورالعمل آمده است که:

– دستورالعمل ثبت‌نام دانش‌آموزان و نوآموزان اتباع خارجی در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ متعاقبا از سوی مرکز امور بین‌الملل و مدارس خارج از کشور ارسال می شود. به استناد ماده ۴۵ آیین نامه اجرایی مدارس، مدیر مدرسه می‌تواند در موارد استثناء دانش‌آموزان فاقد مدارک هویتی و تحصیلی را با اخذ تعهد کتبی از ولی (مبنی بر ارائه مدارک مربوط) برای مدت یک ماه ثبت‌نام کند. ادامه تحصیل این قبیل دانش‌آموزان در صورت عدم ارائه مدارک هویتی و تحصیلی بعد از گذشت یک ماه مطابق مفاد ماده مذکور امکان‌پذیر خواهد بود.

در این دستورالعمل اشاره شده است که فرآیند ثبت‌نام دانش‌آموزان در مدارس باید تا آخر مرداد ماه ۱۴۰۱ به پایان برسد. این یعنی این‌که کودکان مهاجر تنها ۲ ماه فرصت دارند که به هر طریقی شده در مدارس دولتی ثبت‌نام کنند.

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه
    بازگشت به بالا