موسم حمایت از کودکان بی‌سرزمین

کودکان بی تابعیت و لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان در مجلس شورای اسلامی
تعداد بازدید: ۳۲۱ نفر تاریخ انتشار: ۹۷/۰۳/۱۳

این روزها پیگیری تصویب «لایحه‌ی حمایت از کودکان و نوجوانان» در مجلس دوباره خبرساز شده است. پس از خبرهای ناراحت‌کننده‌ای که از روند افزایشی اذیت و آزار کودکان و نوجوانان (از تجاوز و قتل ندا دختر ۶ ساله‌ی مهاجر در شهر مشهد تا تجاوز به پسران نوجوان دریکی از مدارس تهران، از قتل آتنا در پارس‌آباد مغان تا تجاوز به دختر ۶ ساله‌ی افغانستانی در خمینی‌شهر اصفهان و…) شنیده می‌شود بار دیگر لزوم تصویب قوانین حمایتی از کودکان و نوجوانان به‌شدت احساس می‌شود.
کمال‌الدین پیرموذن نماینده مردم اردبیل،نیر،نمین و سرعین در مجلس نهم شورای اسلامی در این رابطه گفته است: «افکار عمومی تعلل در تصویب لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان را نابخشودنی می‌داند و جامعه به دل‌هایی که در آن آزار هیچ‌کس نباشد شدید نیازمند است.»
سیده فاطمه حسینی نماینده‌ی مردم تهران نیز خواستار همراهی نمایندگان در تقاضای بررسی اولویت‌دار لایحه حمایت از حقوق کودکان شد و گفت: «هفته آینده در صحن علنی مجلس از هیئت‌رئیسه مجلس تقاضا می‌کنیم که لایحه حمایت از حقوق کوکان به‌صورت اولویت‌دار در دستور کار مجلس قرار گیرد.»
این لایحه در تیرماه سال ۱۳۹۱ در اجرای ماده ۱۴۰ آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی از سوی دولت ارائه شد و در چند سال اخیر بارها برای تصویب آن در مجلس جلسات متعددی شکل‌گرفته است؛ ولی هیچ‌گاه این لایحه به تصویب نرسید و هنوز که هنوز است کودکان و نوجوانان این سرزمین از حمایت همه‌جانبه‌ی مقام قانون برخوردار نیستند.
از طرف دیگر تعداد زیادی کودک و نوجوان در کشور ایران هستند که بی‌هویت و بی تابعیت‌اند. هیچ آمار دقیق و مشخصی از تعداد کودکان و نوجوانان بی‌هویت در کشور ایران وجود ندارد. برخی نهادها تعداد این افراد را ۳۰۰,۰۰هزار نفر اعلام می‌کنند و برخی هم ۱میلیون نفر.
فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی بزرگ‌ترین گروه را در بین جمعیت کودکان بی‌هویت کشور تشکیل می‌دهند. کودکانی که به خاطر ضعف قوانین اقامت و تابعیت ایران بی‌هیچ گناهی به وضعیت بی تابعیتی دچار شده‌اند. ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی پدیده‌ای است که در ۴۰ سال اخیر به دلیل گسترش مهاجرت به ایران در نواحی مختلف به‌خصوص در مرزهای شرقی رواج پیداکرده است. ازدواج‌هایی که شرعی هستند، اما رواند قانونی شدن آن‌ها نزد دولت آن‌قدر پیچیده و دشوار است که بسیاری از این ازدواج‌ها عملاً غیرقانونی باقی می‌مانند؛ و وقتی ازدواجی غیرقانونی باشد تمام فرزندان حاصل از آن ازدواج هم تحت لوای حمایت قانون نخواهند بود و بی تابعیت و بی شناسنامه رها می‌شوند.
در سال ۱۳۸۵ ماده‌واحده‌ای در مجلس شورای اسلامی تصویب شد که ادعای تعین تکلیف فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی را داشت؛ ولی در عمل این ماده‌واحده باعث شد که این کودکان در صورت قانونی شدن ازدواج والدینشان در وزارت کشور تا سن ۱۸ سالگی بی‌هویت و بی تابعیت و محروم از تحصیل, بهداشت, درمان و خدمات اجتماعی باقی بمانند. اگر هم ازدواج پدر و مادرشان در وزارت کشور ثبت نشود انگ بی‌هویتی و بی تابعیتی و محرومیت تا آخر عمر بر پیشانی‌شان زده می‌شود.تنها حقی که در ماده‌واحده برای آنان در نظر گرفته‌شده بود این بود که «فرزندان موضوع این ماده قبل از تحصیل تابعیت مجاز به اقامت در ایران می‌باشند.»
سؤال که اینجا مطرح است این است که آیا در «لایحه‌ی حمایت از کودکان و نوجوانان» حق‌وحقوقی برای کودکان بی‌هویت و بی تابعیت و فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی در نظر گرفته‌شده است؟ نگاهی به متن لایحه‌ی پیشنهادی دریچه‌هایی از امید را می‌گشاید.

کودکان بی تابعیت و لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان در مجلس شورای اسلامی

در ماده‌ی سوم این لایحه کودکان و نوجوانانی که دچار «وضعیت زیان‌بار ناشی از فقر شدید، آوارگی، پناهندگی، مهاجرت یا بی تابعیتی باشند» دارای وضعیت مخاطره‌آمیز محسوب می‌شوند و موجب مداخله و حمایت قانونی.
در ماده‌ی چهارم لایحه نیز «دفتر حمایت از اطفال و نوجوانان قوه قضائیه» موظف شده تا به‌منظور ایجاد زمینه‌های همکاری با سایر نهادها، تهیه گزارش‌های موردی یا ادواری، انجام مطالعات و تحقیقات آماری و اطلاعاتی، پایش و ارزشیابی فعالیت‌های زیر را انجام دهد:
۱- با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط نسبت به شناسایی اطفال و نوجوانان فاقد اسناد سجلی یا هویتی اعم از اتباع ایرانی و غیر ایرانی و حسب مورد معرفی آنان حسب مورد به نهادهای حمایتی، آموزشی، درمانی یا قضایی جهت اقدامات حمایتی اقدام نماید.
۲- از طریق سازمان ثبت‌احوال کشور با همکاری سایر نهادهای مربوط و با در نظر گرفتن اقامتگاه اشخاص و تغییرات آن هرسال حداقل سه ماه پیش از آغاز سال تحصیلی جدید اسامی و نشانی اطفال و نوجوانان ایرانی و غیر ایرانی را که به سن قانونی تحصیل رسیده‌اند، به تفکیک مناطق به آموزش‌وپرورش اعلام نماید.
کودکان و نوجوانان بی تابعیت و فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی از کلیه‌ی حقوق اجتماعی محروم‌اند و طبق قانون حق تحصیل, بهداشت و درمان و… ندارند؛ اما در این لایحه برای این کودکان نیز حق‌وحقوقی در نظر گرفته‌شده است.
در متن «لایحه‌ی حمایت از کودکان و نوجوانان» وزارت تعاون, کار و رفاه اجتماعی مکلف شده است برای نوجوانان بین ۱۵ تا ۱۸ سال شاغل پوشش بیمه‌ای کامل را مهیا کند. وزارت بهداشت, درمان و آموزش پزشکی مکلف شده که پوشش بیمه‌ی سلامت را برای تمام اطفال و نوجوانان ساکن ایران فراهم کند. وزارت آموزش و پروش هم مکلف به اقدامات زیر شده است:
۱-اعلام موارد عدم ثبت‌نام و موارد مشکوک به ترک تحصیل اطفال و نوجوانان تا پایان دوره متوسطه به سازمان بهزیستی و یا دفتر حمایت از اطفال و نوجوانان قوه قضاییه حسب مورد جهت انجام اقدامات لازم.
۲) شناسایی، راهنمایی و معرفی اطفال و نوجوانان موضوع این قانون، به نهادهای حمایتی و قضایی جهت انجام اقدامات حمایتی لازم

کودکان بی تابعیت و لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان در مجلس شورای اسلامی

در صورت تصویب لایحه‌ی حمایت از کودکان و نوجوانان شناسایی, مطمئناً “شناسایی اطفال و نوجوانان فاقد اسناد سجلی یا هویتی اعم از اتباع ایرانی و غیر ایرانی” بزرگ‌ترین دستاورد آن برای خیلی عظیم کودکان و نوجوانان بی تابعیت حاضر در کشور خواهد بود.

امید است که این بار این لایحه در صحن مجلس شورای اسلامی به تصویب برسد تا هم چهارچوب‌های قانونی حمایت از کودکان و نوجوان در ایران تکمیل شود و هم فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی واجد اولیه‌ترین حقوق انسانی شوند.

 

منتشرشده در شماره روز ۲۲ خرداد ۱۳۹۷ روزنامه شرق

نظرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *